تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی

دنیای اپتیک و اصلاح بینایی در دهه های اخیر دستخوش تحولات شگرفی شده است که هدف اصلی تمامی آن ها، بازگرداندن وضوح دید طبیعی به افرادی است که با چالش های بینایی در فواصل مختلف دست و پنجه نرم می کنند. زمانی که فرد به سنین میانسالی نزدیک می شود، پدیده ای به نام پیرچشمی به سراغ چشمان او می آید که باعث می شود عدسی چشم انعطاف پذیری خود را برای فوکوس روی اشیاء نزدیک از دست بدهد.

در این مرحله، انتخاب میان تکنولوژی های مختلف عدسی اهمیت حیاتی پیدا می کند. دو انتخاب پیشرو و اصلی برای این دسته از افراد، عینک های دوکانونی و عینک های تدریجی هستند. درک عمیق از تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی نه تنها به بهبود کیفیت دید کمک می کند، بلکه بر راحتی روزمره و سلامت سیستم عصبی و بینایی فرد نیز تأثیرگذار است.

هر یک از این دو نوع عدسی، فلسفه طراحی خاص خود را دارند و برای نیازهای متفاوتی ساخته شده اند که در ادامه به بررسی موشکافانه آن ها می پردازیم.

عینک دوکانونی چیست و چگونه کار می کند؟

عینک دوکانونی که در اصطلاح علمی به آن بایفوکال (Bifocal) گفته می شود، یکی از قدیمی ترین و در عین حال کارآمدترین ابزارهای اصلاحی برای افرادی است که به طور همزمان دچار دوربینی یا نزدیک بینی و پیرچشمی هستند. ساختار این عدسی به گونه ای است که به دو بخش کاملاً مجزا تقسیم می شود.

بخش بالایی عدسی معمولاً برای دید دور (مانند رانندگی یا تماشای تلویزیون) طراحی شده و بخش پایینی که اغلب به شکل یک نیم دایره یا خط مستقیم در پایین عدسی دیده می شود، برای کارهای نزدیک مانند مطالعه یا کار با گوشی موبایل تعبیه شده است. فلسفه کارکرد این عدسی بر پایه تفکیک مطلق فواصل است؛ یعنی کاربر باید آگاهانه تصمیم بگیرد که برای دیدن دور از بالای عینک و برای دیدن نزدیک از بخش پایینی استفاده کند.

عملکرد عینک دوکانونی بر مبنای تغییر ناگهانی توان اپتیکی است. وقتی نگاه فرد از بخش بالایی به بخش پایینی منتقل می شود، تصویر به ناگاه بزرگ تر و واضح تر می گردد. این موضوع باعث می شود که یک پدیده فیزیکی به نام «پرش تصویر» رخ دهد. به این معنا که وقتی چشم از روی خط جداکننده عبور می کند، اشیاء ممکن است کمی جابجا به نظر برسند.

با وجود این چالش، عینک دوکانونی به دلیل میدان دید وسیعی که در هر دو بخش دور و نزدیک در اختیار کاربر قرار می دهد، همچنان طرفداران خاص خود را دارد. در واقع، بسیاری از افراد که به دنبال یک منطقه مطالعه بسیار وسیع هستند و با خط افقی روی عدسی مشکلی ندارند، این نوع عینک را ترجیح می دهند.

با این حال، تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی در همین نقطه آغاز می شود؛ جایی که سادگی در مقابل پیچیدگی مهندسی قرار می گیرد.

عینک تدریجی چیست؟

در پاسخ به این سوال که عینک تدریجی چیست، باید گفت که این عدسی ها شاهکار مهندسی اپتیک مدرن هستند. عینک تدریجی یا پروگرسیو (Progressive) به گونه ای طراحی شده است که برخلاف مدل های قدیمی، هیچ خط واضح یا مرزبندی مشخصی روی عدسی ندارد. این عدسی ها به جای داشتن دو کانون مجزا، دارای یک دالان نوری هستند که توان اپتیکی در آن به صورت کاملاً نرم و تدریجی از بالا به پایین تغییر می کند.

بخش بالایی برای فواصل دور، بخش میانی برای فواصل متوسط (مانند مانیتور کامپیوتر یا داشبورد خودرو) و بخش پایینی برای مطالعه دقیق طراحی شده است. این پیوستگی باعث می شود که فرد در تمام فواصل، دیدی شفاف و بدون انقطاع را تجربه کند.

استفاده از عینک تدریجی تجربه ای مشابه بینایی طبیعی انسان را شبیه سازی می کند. از آنجایی که در زندگی روزمره ما مدام در حال تغییر کانون تمرکز خود از دور به نزدیک هستیم، عدسی تدریجی این امکان را فراهم می آورد که بدون نیاز به جابجا کردن عینک یا تحمل پرش های تصویر، به راحتی محیط اطراف را رصد کنیم.

عینک تدریجی چیست؟ در واقع پاسخی است به نیاز انسان مدرن برای زیبایی و کارایی همزمان؛ چرا که از نظر ظاهری هیچ تفاوتی با عینک های تک دید معمولی ندارد و سن کاربر را نشان نمی دهد. با این حال، به دلیل طراحی خاص، این عدسی ها در لبه های کناری دارای نقاطی با اعوجاج نوری هستند که کاربر باید یاد بگیرد چگونه با حرکت دادن سر به جای حرکت دادن صرف چشم، از بهترین نقطه نوری عدسی استفاده کند.

نحوه توزیع نمره در عدسی تدریجی

توزیع توان اپتیکی در یک عدسی تدریجی بر اساس یک هندسه پیچیده ریاضی انجام می شود که به آن “کریدور” یا دالان بینایی می گویند. در بالاترین نقطه عدسی، نمره دقیق دید دور شما قرار دارد. با حرکت به سمت پایین، نمره عینک به صورت میکروسکوپی افزایش می یابد تا به منطقه میانی برسد.

این منطقه میانی یکی از بزرگترین مزیت های عینک تدریجی نسبت به دوکانونی است؛ چرا که در عینک های دوکانونی، دید متوسط عملاً وجود ندارد و تصاویر در فاصله حدود ۷۰ سانتی متری تا یک متری ممکن است تار به نظر برسند. اما در عدسی تدریجی، این خلاء کاملاً پر شده است.

در انتهای این دالان نوری، نمره کامل برای مطالعه قرار گرفته است. مهندسان اپتیک برای دستیابی به این تغییر نمره بدون ایجاد خط، مجبور هستند توان عدسی را در طرفین دالان کمی تغییر دهند که باعث ایجاد آستیگماتیسم ناخواسته در بخش های محیطی عدسی می شود. به همین دلیل است که کیفیت یک عدسی تدریجی بر اساس پهنای این دالان نوری سنجیده می شود.

عدسی های تدریجی با تکنولوژی “Free-form” یا تراش دیجیتال، این دالان را به حداکثر عرض ممکن می رسانند تا کاربر کمترین میزان تاری را در اطراف تجربه کند. این نحوه توزیع نمره باعث می شود که تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی در درک عمق و میدان دید کاملاً محسوس باشد.

تفاوت تجربه دید در عینک دوکانونی و تدریجی

زمانی که صحبت از تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی به میان می آید، اصلی ترین فاکتور، نحوه پردازش تصویر توسط مغز است. در عینک دوکانونی، شما با یک سیستم “صفر و یک” روبرو هستید. یا تصویر دور را می بینید یا تصویر نزدیک را. این وضوح ناگهانی برای برخی افراد خوشایند است زیرا نیاز به جستجوی نقطه فوکوس ندارند.

اما در مقابل، عینک تدریجی یک طیف کامل از بینایی را ارائه می دهد. در عینک تدریجی، شما برای دیدن هر چیزی در هر فاصله ای، یک نقطه نوری دقیق در اختیار دارید. این تفاوت در تجربه دید، در فعالیت هایی مانند راه رفتن از پله ها یا رانندگی بسیار خود را نشان می دهد.

در عینک های دوکانونی، به دلیل وجود خط جداکننده، وقتی کاربر به پایین پای خود (مثلاً پله ها) نگاه می کند، ممکن است پله ها را از داخل بخش مطالعه ببیند که باعث بزرگنمایی کاذب و به هم خوردن تعادل می شود. اما در عینک تدریجی، اگرچه نیاز به کمی تمرین برای پیدا کردن زاویه مناسب سر وجود دارد، اما پس از عادت کردن، فرد احساس می کند که بینایی طبیعی خود را بازیافته است.

تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی در این است که در مدل تدریجی، مغز باید یاد بگیرد که سیگنال های نوری را از مناطق مختلف عدسی فیلتر کند، در حالی که در دوکانونی، تکلیف چشم از همان ابتدا روشن است.

تطابق بینایی و راحتی دید

تطابق با عینک جدید همیشه زمان بر است، اما این زمان برای عینک های تدریجی معمولاً طولانی تر از عینک های دوکانونی است. در عینک دوکانونی، فرد تقریباً بلافاصله یا ظرف چند ساعت به خط میانی عادت می کند. راحتی دید در اینجا به معنای داشتن دو منطقه وسیع و بدون تغییر است.

اما در مورد عینک تدریجی، فرایندی به نام “Neuro-adaptation” یا تطابق عصبی باید رخ دهد. مغز باید یاد بگیرد که با حرکت دادن ملایم سر، شیء مورد نظر را در مرکز دالان نوری قرار دهد تا از تاری کناره ها در امان بماند. با این حال، پس از گذشت دوره انطباق (که معمولاً بین یک تا دو هفته زمان می برد)، راحتی دید در عینک های تدریجی به مراتب بالاتر می رود. دلیل این امر، حذف پرش تصویر و امکان دیدن فواصل میانی است.

در دنیای امروز که کار با تبلت و لپ تاپ بخش بزرگی از زندگی ما را تشکیل می دهد، عینک تدریجی اجازه می دهد بدون خستگی چشم، بین مانیتور و متن های چاپ شده جابجا شویم. در مقابل، عینک دوکانونی ممکن است باعث شود کاربر برای دیدن مانیتور، سر خود را به عقب خم کند که در درازمدت منجر به گردن درد می شود. بنابراین، در تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی، بحث ارگونومی بدن نیز نقش پررنگی ایفا می کند.

کدام گزینه برای سبک زندگی امروزی مناسب تر است؟

انتخاب عینک مناسب کاملاً به فعالیت های روزانه و ترجیحات شخصی شما بستگی دارد. اگر سبک زندگی شما شامل فعالیت های متنوعی مانند رانندگی، کار با کامپیوتر، خرید و مطالعه مداوم است، عینک تدریجی بدون شک گزینه برتر است. این عینک ها به شما اجازه می دهند که در طول روز تنها از یک عینک استفاده کنید و در موقعیت های اجتماعی نیز ظاهری جوان تر و آراسته تر داشته باشید.

برای انتخاب عینک مناسب در عصر دیجیتال، باید به این فکر کنید که چقدر با دستگاه های الکترونیک در فواصل مختلف سر و کار دارید. از سوی دیگر، اگر شما فردی هستید که بخش عمده روز خود را صرف مطالعه طولانی مدت می کنید یا در محیطی کار می کنید که نیاز به میدان دید جانبی بسیار وسیع در فاصله نزدیک دارید (مانند برخی کارهای فنی و تعمیراتی)، ممکن است عینک دوکانونی برای شما راحت تر باشد.

همچنین برای افرادی که بودجه محدودی دارند، عینک های دوکانونی به دلیل فرآیند ساخت ساده تر، معمولاً قیمت پایین تری دارند. با این حال، روند بازار جهانی نشان می دهد که به دلیل مزایای بی شمار نوری و زیبایی شناختی، عینک های تدریجی در حال جایگزینی کامل مدل های قدیمی هستند. در نهایت، تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی در یک کلمه خلاصه می شود: “انعطاف پذیری”.

سخن پایانی

در نهایت، انتخاب بین این دو تکنولوژی باید با مشورت اپتومتریست و با در نظر گرفتن دقیق نیازهای بینایی شما صورت گیرد. تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی فراتر از یک انتخاب ساده برای فریم است؛ این تصمیمی است که بر نحوه تعامل شما با جهان اطراف تأثیر می گذارد. اگر به دنبال سادگی و میدان دید وسیع در دو نقطه مشخص هستید، عینک دوکانونی همراهی وفادار خواهد بود.

اما اگر به دنبال بازگشت به روزهایی هستید که بدون فکر کردن به عینک، در تمام فواصل وضوح داشتید و زیبایی ظاهر برایتان اهمیت دارد، عینک تدریجی علیرغم نیاز به زمان برای عادت کردن، بهترین سرمایه گذاری برای چشمان شماست. با پیشرفت تکنولوژی تراش دیجیتال، امروزه عدسی های تدریجی بسیار راحت تر از گذشته شده اند و انتخاب عینک مناسب را برای هر فردی با هر نوع فعالیت حرفه ای میسر ساخته اند.

سوالات متداول تفاوت عینک دوکانونی و عینک تدریجی

• آیا همه افراد می توانند به عینک تدریجی عادت کنند؟

بله، اکثریت قریب به اتفاق افراد (بیش از ۹۵ درصد) می توانند با عینک تدریجی سازگار شوند. کلید موفقیت در این امر، انتخاب یک عدسی با کیفیت و طراحی مناسب، اندازه دقیق فریم و صبر در گذراندن دوره انطباق است. تنها درصد بسیار کمی از افراد به دلیل مشکلات خاص در سیستم تعادلی یا حساسیت های شدید به اعوجاج های محیطی، ممکن است با این عینک ها دچار چالش شوند.

• چرا قیمت عینک تدریجی از عینک دوکانونی بیشتر است؟

علت اصلی این تفاوت قیمت در تکنولوژی ساخت و طراحی آن ها نهفته است. عینک های تدریجی به محاسبات پیچیده ریاضی برای ایجاد دالان نوری و تراش های دیجیتال بسیار دقیق نیاز دارند. همچنین در عدسی های تدریجی پیشرفته، پارامترهای شخصی فرد مانند زاویه فریم روی صورت نیز لحاظ می شود تا کمترین میزان تاری کناره ها ایجاد شود، در حالی که عینک دوکانونی ساختاری بسیار ساده و پیش ساخته دارد.

• برای کار مداوم با کامپیوتر، کدام عینک بهتر است؟

اگرچه عینک تدریجی دید میانی (فاصله مانیتور) را پوشش می دهد، اما برای افرادی که بیش از ۸ ساعت در روز با کامپیوتر کار می کنند، گاهی اوقات “عدسی های تدریجی مخصوص محیط کار” (Office Lens) پیشنهاد می شود که دالان میانی وسیع تری دارند. با این حال، عینک تدریجی معمولی بسیار کارآمدتر از عینک دوکانونی است، زیرا عینک دوکانونی اساساً فاقد کانون برای فاصله مانیتور است و کاربر را مجبور به جابجایی مداوم سر می کند.