آنیزومتروپی چیست و چگونه اختلاف نمره دو چشم بر کیفیت بینایی تأثیر می گذارد؟

آنیزومتروپی یعنی دو چشم شما نمره یکسانی ندارند و مغز باید دو تصویر با وضوح و اندازه متفاوت را با هم ترکیب کند. شاید سال ها با سردردهای مبهم، خستگی چشم یا کج کردن ناخودآگاه سر زندگی کرده باشید و هرگز دلیل آن را ندانسته باشید. گاهی هم کودکی با یک چشم کم بینا بزرگ می شود، بی آنکه خودش و والدینش متوجه شوند. خبر خوب این است که با یک معاینه اپتومتری دقیق می توانید این اختلاف را پیدا کنید و جلوی بسیاری از عوارض آن را بگیرید. در این مقاله توضیح می دهیم اختلاف نمره دو چشم بر اثر آنیزومتروپی چرا رخ می دهد، چه علائمی دارد، چگونه کیفیت دید را کاهش می دهد و با چه روش هایی می توانید آن را مدیریت کنید.

آنیزومتروپی چیست؟

آنیزومتروپی چیست و چرا دو چشم نمره یکسانی ندارند؟

چشم انسان مانند یک دوربین عمل می کند. قرنیه و عدسی نور را روی شبکیه متمرکز می کنند و مغز از روی آن تصویر می سازد. این سیستم اپتیکی در دو چشم همیشه کاملا یکسان رشد نمی کند. طول کره چشم، انحنای قرنیه و قدرت عدسی در هر چشم کمی فرق دارد و تفاوت های جزئی کاملا طبیعی است. وقتی این تفاوت از حد معینی بیشتر شود، متخصصان آن را آنیزومتروپی می نامند.

در این حالت یک چشم ممکن است نزدیک بین یا دوربین باشد و چشم دیگر تقریبا سالم بماند، یا هر دو چشم نمره دارند ولی میزان آن ها بسیار متفاوت است. حتی ممکن است یک چشم نزدیک بین و چشم دیگر دوربین باشد که به آن آنتی متروپی می گویند. چون مغز به تصویر چشم قوی تر تکیه می کند، بسیاری از افراد مدت ها متوجه مشکل نمی شوند و فقط وقتی با آزمایش یک چشمی روبه رو می شوند، تفاوت وضوح را حس می کنند.

اختلاف نمره چقدر باشد مشکل ساز می شود؟

در بیشتر منابع بالینی، اختلاف حدود یک دیوپتر یا بیشتر بین دو چشم را به عنوان اختلاف معنادار در نظر می گیرند. این عدد مرز قطعی نیست، چون تحمل افراد با هم فرق می کند. بعضی آدم ها با اختلاف دو دیوپتر هم راحت هستند و بعضی با اختلاف کمتر دچار ناراحتی می شوند. نوع عیب انکساری هم اهمیت دارد. در دوربینی، چشم برای دیدن واضح مجبور به تلاش بیشتری است و خطر تنبلی چشم بالاتر می رود. در نزدیک بینی، چشم بدتر معمولا برای دور تار می بیند ولی برای نزدیک مشکلی ندارد.

وقتی عینک می زنید، اختلاف نمره باعث تفاوت در اندازه تصویر و جابه جایی منشوری نور می شود و مغز را به تلاش بیشتر وادار می کند. بنابراین فقط خود عدد مهم نیست و باید سن، شغل، نوع عیب و علائم فرد را با هم بسنجید. اپتومتریست با اندازه گیری دقیق همین عوامل تصمیم می گیرد چه کاری لازم است. برای آشنایی بیشتر با خدمات اپتومتری در ایران؛ تعرفه، بیمه و شرایط مراجعه می توانید اطلاعات مربوط به این خدمات را مطالعه کنید.

چرا اختلاف نمره دو چشم ایجاد می شود؟ علل و عوامل خطر

بسیاری از افراد می پرسند چرا فقط یک چشم آن ها ضعیف تر شده است. پاسخ این است که علت های متعددی وجود دارد و هر کدام در سنی خاص اثر می گذارند. ژنتیک مهم ترین نقش را در بروز مشکل از کودکی دارد. اگر والدین شما نمره بالا یا اختلاف نمره دو چشم داشته اند، احتمال این مشکل در شما بیشتر است. رشد نامتقارن کره چشم در دوران کودکی هم یکی از دلایل رایج است.

در بزرگسالی، عواملی مانند آسیب دیدگی چشم، جراحی آب مروارید، بیماری هایی مثل قوز قرنیه یا تفاوت در پیشرفت نزدیک بینی بین دو چشم می توانند باعث ایجاد اختلاف شوند. گاهی هم عمل جراحی روی یک چشم، بدون درمان چشم دیگر، تفاوت را بیشتر می کند. شناخت این عوامل به شما کمک می کند زودتر به متخصص مراجعه کنید.

آنیزومتروپی در کودکان و ارتباط آن با تنبلی چشم

کودکان دقیق ترین گروه از نظر پیامدهای این مشکل هستند، چون سیستم بینایی آن ها هنوز در حال رشد است. وقتی یک چشم تصویر واضح تری می فرستد، مغز کودک آرام آرام سیگنال چشم ضعیف تر را نادیده می گیرد. این پدیده به تنبلی چشم یا آمبلیوپی می انجامد. چشم تنبل از نظر ساختاری سالم است، اما مغز یاد نگرفته از آن درست استفاده کند.

کودک معمولا شکایت نمی کند، چون با چشم قوی تر همه چیز را می بیند و فکر می کند دید همه همین طور است. به همین دلیل غربالگری بینایی پیش از دبستان اهمیت زیادی دارد. هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بازگشت دید بیشتر است. دوره حساس رشد بینایی بیشتر در سال های اول زندگی است، اما درمان بعد از آن هم در بعضی موارد تا حدی نتیجه می دهد، بنابراین هیچ وقت برای مراجعه دیر نیست.

آنیزومتروپی در کودکان و ارتباط با تنبلی چشم

علائم آنیزومتروپی: بدن شما چه هشدارهایی می دهد؟

بدن معمولا قبل از اینکه خودتان مشکل را بشناسید، علائمی بروز می دهد. شدت این علائم به میزان اختلاف و سن فرد بستگی دارد. بعضی افراد فقط خستگی خفیف چشم دارند و بعضی دچار ناراحتی مداوم می شوند. اگر چند مورد از موارد زیر را تجربه می کنید، بهتر است در اولین فرصت به متخصص مراجعه کنید. این فهرست علائم شایع را نشان می دهد:

• سردرد مکرر، به ویژه بعد از مطالعه یا کار با صفحه نمایش
• خستگی و سوزش چشم در پایان روز
• تاری دید یا دیدن تصویر دوگانه
• بسته کردن یک چشم برای دیدن واضح تر
• کج کردن سر هنگام نگاه کردن
• ضعف در درک عمق و فاصله، مثل اشتباه در پله ها یا رانندگی
• سرگیجه یا حالت تهوع بعد از استفاده طولانی از چشم

این علائم می توانند به دلایل دیگری هم رخ دهند، بنابراین فقط معاینه حرفه ای می تواند علت را مشخص کند و از حدس زدن جلوگیری کند.

چرا بعضی افراد هیچ علامتی حس نمی کنند؟

بعضی مبتلایان هیچ علامت مشخصی ندارند و همین باعث می شود سال ها بی خبر بمانند. دلیلش این است که مغز مثل یک ویرایشگر هوشمند عمل می کند و تصویر چشم قوی تر را انتخاب می کند. در این حالت فرد با یک چشم می بیند و چشم دیگر تقریبا بی استفاده می ماند. چون دید یک چشمی برای کارهای روزمره معمولا کافی است، شکایتی بروز نمی کند. فقط وقتی فرد چشم قوی تر را می بندد یا در آزمایش دید دو چشمی شرکت می کند، اختلاف آشکار می شود.

این وضعیت در کودکان خطرناک تر است، چون ممکن است دید چشم ضعیف تر برای همیشه کاهش یابد. بنابراین نبود علامت به معنای نبود مشکل نیست و معاینه دوره ای حتی برای افراد بدون شکایت توصیه می شود. به خصوص اگر در خانواده سابقه عیوب انکساری دارید، این مراجعه ضروری تر است.

اختلاف نمره دو چشم چگونه کیفیت بینایی را تغییر می دهد؟

بینایی سالم فقط به وضوح هر چشم محدود نیست. دو چشم با هم کار می کنند تا مغز بتواند تصویر سه بعدی بسازد و فاصله ها را تخمین بزند. به این توانایی «بینایی دو چشمی» می گویند. وقتی نمره دو چشم خیلی فرق داشته باشد، تصویرهایی که به مغز می رسند از نظر وضوح و اندازه یکسان نیستند و ترکیب آن ها سخت می شود. نتیجه این است که درک عمق کاهش می یابد، سرعت واکنش در فعالیت هایی مثل رانندگی یا ورزش پایین می آید و خواندن طولانی مدت خسته کننده می شود.

مغز برای جبران این اختلاف انرژی بیشتری مصرف می کند و همین باعث سردرد و خستگی می شود. گاهی مغز راه ساده تری انتخاب می کند و تصویر یکی از چشم ها را سرکوب می کند. این سرکوب اگر مدت طولانی ادامه یابد، به کاهش دائمی توانایی چشم ضعیف تر منجر می شود.

آنیسیکونیا و مشکل تفاوت اندازه تصویر

یکی از پیچیده ترین پیامدهای اختلاف نمره، آنیسیکونیا است. در این حالت تصویر یک چشم در مغز بزرگ تر یا کوچک تر از چشم دیگر دیده می شود. وقتی از عینک استفاده می کنید، هر دیوپتر اختلاف نمره می تواند حدود یک تا دو درصد تفاوت اندازه ایجاد کند. این تفاوت برای اختلاف های کم قابل تحمل است، اما در اختلاف های بالاتر مغز نمی تواند دو تصویر را با هم ترکیب کند و فرد دچار ناراحتی، دوبینی یا سرگیجه می شود. همین دلیل باعث می شود برخی بیماران با وجود عینک دقیق، راحت نباشند.

از طرفی، عینک هنگام نگاه به پایین، اثر منشوری ایجاد می کند و تعادل بین دو چشم به هم می خورد. لنز تماسی چون روی قرنیه قرار می گیرد، این مشکل را به شکل قابل توجهی کاهش می دهد. بنابراین در اختلاف های زیاد، انتخاب نوع اصلاح بینایی اهمیت بالایی دارد.

تفاوت اندازه تصویر و اختلال دید دو چشمی

مقایسه انواع آنیزومتروپی و پیامدهای هر کدام

برای اینکه تفاوت انواع این مشکل را بهتر ببینید، جدول زیر مهم ترین دسته ها را همراه با خطرها و راهکارهای رایج نشان می دهد. این جدول تصویر کلی ارائه می دهد و تصمیم نهایی باید با معاینه فرد انجام شود، چون هر بیمار شرایط خاص خودش را دارد.

با نگاه به جدول می بینید که شدت مشکل فقط به عدد نمره بستگی ندارد. نوع عیب، سن بیمار و میزان تحمل مغز تعیین می کنند چه راهکاری مناسب تر است.

تشخیص آنیزومتروپی: معاینه اپتومتری در تهران چه مراحلی دارد؟

تشخیص دقیق، اولین قدم درمان است. اگر در پایتخت زندگی می کنید و دنبال مرکز معتبر می گردید، معاینه اپتومتری در تهران با تجهیزات دیجیتال و متخصص مجرب به شما کمک می کند علت علائم را پیدا کنید. در این معاینه اپتومتریست ابتدا سابقه پزشکی و خانوادگی شما را بررسی می کند. سپس تیزبینی هر چشم را جداگانه اندازه می گیرد و با دستگاه رفرکتومتر یا اتورفرکتومتر نمره اولیه را تعیین می کند.

بعد با لنزهای آزمایشی نمره دقیق را پیدا می کند. آزمایش هماهنگی دو چشم، درک عمق و حرکت چشم ها هم بخشی از معاینه است. در کودکان معمولا از قطره های گشادکننده مردمک برای اندازه گیری دقیق تر نمره استفاده می کنند. معاینه ساده و بدون درد است و اغلب کمتر از یک ساعت طول می کشد. نتیجه آن به شما می گوید چه نوع اصلاحی لازم دارید.

چه زمانی باید برای معاینه مراجعه کنید؟

بسیاری از افراد فقط وقتی مشکل جدی می شود به متخصص مراجعه می کنند، در حالی که زمان مراجعه می تواند بسیار زودتر باشد. کودکان باید پیش از ورود به مدرسه یا حداکثر در سه تا پنج سالگی یک بار معاینه شوند. اگر کودک چشم هایش را می مالد، سرش را کج می کند یا به تلویزیون خیلی نزدیک می شود، مراجعه را عقب نیندازید. بزرگسالان هم باید هر یک تا دو سال یک بار بینایی خود را بسنجند.

اگر سردرد مداوم دارید، بعد از عمل چشم احساس ناراحتی می کنید یا عینک قبلی دیگر راحت نیست، سریع تر اقدام کنید. افرادی که سابقه خانوادگی عیوب انکساری دارند، باید مراجعه منظم تری داشته باشند. معاینه به موقع هم هزینه درمان را کاهش می دهد و هم از افت دائمی دید جلوگیری می کند.

روش های درمان آنیزومتروپی: از عینک تا لنز و تمرین های بینایی

خوشبختانه راه های مختلفی برای اصلاح این مشکل وجود دارد و بیشتر بیماران با روش مناسب به دید راحت می رسند. ساده ترین و رایج ترین روش، عینک طبی با نمره دقیق هر چشم است. در اختلاف های کم، عینک معمولا مشکلی ایجاد نمی کند و فرد خیلی زود عادت می کند. در اختلاف های بالاتر، لنز تماسی گزینه بهتری است، چون اندازه تصویر دو چشم را به هم نزدیک تر می کند.

در کودکان مبتلا به تنبلی چشم، علاوه بر عینک ممکن است پوشاندن چشم قوی تر با چشم بند یا استفاده از قطره مخصوص برای تضعیف موقت آن را تجویز کنند تا مغز مجبور شود از چشم ضعیف تر استفاده کند. تمرین های بینایی هم در بعضی موارد کمک می کنند. تصمیم نهایی با اپتومتریست یا چشم پزشک است و خودسرانه درمان نکنید.

درمان در بزرگسالان و راهکار عادت کردن به عینک

بزرگسالان معمولا بیشتر از کودکان برای عادت کردن به عینک جدید مشکل دارند، چون مغزشان سال ها با شرایط قبلی کار کرده است. اگر عینک جدید در روزهای اول سرگیجه یا تاری ایجاد کرد، نگران نشوید، چون این حالت معمولا طی یک تا دو هفته برطرف می شود. هر روز چند ساعت از عینک استفاده کنید و ساعت ها را به تدریج افزایش دهید. اگر با وجود گذشت زمان مشکل ادامه یافت، لنز تماسی یا تغییر نوع عدسی عینک می تواند کمک کند.

در موارد خاص، جراحی انکساری مانند لیزیک یا تعویض عدسی نمره دو چشم را نزدیک تر می کند، اما باید بعد از بررسی دقیق سلامت چشم انجام شود. هرگز تصمیم به جراحی را بدون مشاوره تخصصی نگیرید. نظر متخصص و سنجش شرایط فردی تعیین می کند کدام راه برای شما بهترین است. همچنین برای آشنایی بیشتر با روش های اصلاح بینایی، می توانید مطلب هر آنچه باید در مورد لنز تماسی اسکلرال بدانید را مطالعه کنید. اگر علائم اختلاف نمره دو چشم را در خودتان یا فرزندتان می بینید، همین امروز وقت معاینه تخصصی را در اپتومتری آیت اللهی رزرو کنید و با تشخیص دقیق، بینایی راحت تری را تجربه کنید.

استفاده از لنز تماسی برای اصلاح اختلاف نمره

سخن پایانی آنیزومتروپی

در این مقاله دیدیم آنیزومتروپی حالتی است که نمره دو چشم تفاوت زیادی دارد و می تواند بینایی دو چشمی، درک عمق و راحتی چشم را کاهش دهد. این مشکل در کودکان می تواند به تنبلی چشم منجر شود و در بزرگسالان سردرد، خستگی و ناراحتی هنگام استفاده از عینک ایجاد کند. علت آن می تواند ژنتیک، رشد نامتقارن چشم، آسیب یا جراحی باشد. راه حل ها شامل عینک دقیق، لنز تماسی، درمان تنبلی چشم و در موارد خاص جراحی هستند.

مهم ترین نکته این است که علائم را نادیده نگیرید و با معاینه دوره ای، مشکل را زود پیدا کنید. اگر پس از اصلاح هم دید شما به سطح مطلوب نرسید، مراجعه به مرکز کم بینایی می تواند با ابزارها و توان بخشی تخصصی به شما کمک کند تا از باقی مانده بینایی خود بهترین استفاده را ببرید.

سوالات متداول آنیزومتروپی

1. آیا آنیزومتروپی خودبه خود برطرف می شود؟
   اختلاف نمره دو چشم معمولا خودبه خود از بین نمی رود. در کودکان ممکن است با رشد چشم مقدار آن کمی تغییر کند، ولی نباید به این تغییر اتکا کرد، چون تا زمانی که تنبلی چشم درمان نشود، مغز به تضعیف چشم ضعیف تر ادامه می دهد. در بزرگسالان اگر علت آن ساختاری باشد، با گذشت زمان ثابت می ماند یا حتی بیشتر می شود. نتیجه این است که باید برای اصلاح آن از عینک، لنز یا روش های دیگر کمک بگیرید. معاینه منظم هم به شما نشان می دهد نمره ها چه تغییری کرده اند و نیاز به تجویز جدید دارید یا نه. اگر مشکل را رها کنید، علائمی مثل سردرد و خستگی چشم ممکن است ادامه پیدا کنند.
2. آیا با عینک می توان آنیزومتروپی را اصلاح کرد؟
   در بیشتر موارد بله. عینک با نمره دقیق هر چشم، وضوح دید را اصلاح می کند و بسیاری از بیماران با آن راحت هستند. با این حال، اگر اختلاف نمره زیاد باشد، عینک ممکن است تفاوت اندازه تصویر و اثر منشوری ایجاد کند و فرد را اذیت کند. در چنین شرایطی لنز تماسی گزینه بهتری است و در بعضی افراد جراحی انکساری هم کمک می کند. برای کودکان، عینک تنها کافی نیست و ممکن است درمان تنبلی چشم هم لازم باشد. بهترین کار این است که اپتومتریست با توجه به نمره، سن و شغل شما روش مناسب را تعیین کند و بعد از چند هفته وضعیت شما را دوباره بسنجد.
3. آنیزومتروپی چه ارتباطی با تنبلی چشم دارد؟
   اگر یک چشم همیشه تصویر تارتری از چشم دیگر ارسال کند، مغز به مرور تصویر آن را نادیده می گیرد. این سرکوب تنبلی چشم نامیده می شود. در دوربینی نامتقارن با اختلاف حدود یک و نیم دیوپتر یا بیشتر و در نزدیک بینی نامتقارن با اختلاف حدود سه دیوپتر یا بیشتر، خطر آن بالاتر می رود. خوشبختانه با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب مثل عینک، چشم بند و تمرین، بسیاری از کودکان به دید خوب می رسند. هرچه دیرتر اقدام کنید، بازگشت دید سخت تر می شود، پس غربالگری بینایی در سنین پایین یکی از مهم ترین کارهایی است که والدین باید انجام دهند.