چرا نباید چشمان خود را مالش دهید؟

مالیدن چشم یکی از عادت های رایجی است که بسیاری از افراد هنگام خارش، خشکی، خستگی یا تحریک چشم انجام می دهند؛ اما آیا مالیدن چشم ها ضرر دارد؟ پاسخ کوتاه این است که مالیدن مکرر و شدید چشم می تواند به سلامت چشم آسیب بزند. این عادت ممکن است باعث تحریک و قرمزی چشم شود و در شرایطی مانند وجود جسم خارجی، حتی به سطح قرنیه آسیب وارد کند. همچنین مالیدن مداوم چشم با مشکلاتی مانند قوز قرنیه ارتباط دارد و می تواند در افراد مستعد، وضعیت برخی بیماری های چشمی را تشدید کند. اگر خارش، سوزش یا تحریک چشم به طور مداوم تکرار می شود، معاینه توسط اپتومتری می تواند به شناسایی علت اصلی این مشکل و انتخاب روش مناسب برای کنترل آن کمک کند.

از طرف دیگر، خارش و تمایل به مالیدن چشم معمولاً دلیلی دارد و می تواند ناشی از خشکی چشم، آلرژی، خستگی چشم یا سایر مشکلات سطح چشم باشد. بنابراین، به جای اینکه فقط تلاش کنیم این عادت را متوقف کنیم، بهتر است علت اصلی خارش یا ناراحتی چشم را پیدا کنیم. در ادامه بررسی می کنیم که مالیدن چشم چه عوارضی دارد، چرا بعد از مالیدن چشم جرقه یا نور می بینیم، اگر چیزی وارد چشم شد چه کاری باید انجام دهیم و چگونه می توان خارش چشم را بدون مالیدن آن کاهش داد.

چرا مدام چشم هایمان را می مالیم؟

مالیدن چشم معمولاً بدون دلیل اتفاق نمی افتد. خشکی چشم، خارش ناشی از حساسیت، خستگی چشم، ورود گردوغبار یا یک جسم خارجی و حتی تحریک سطح چشم می توانند باعث شوند فرد به صورت ناخودآگاه چشم های خود را بمالد. در بعضی افراد نیز این کار به یک عادت تبدیل می شود و بدون وجود مشکل مشخص، چندین بار در طول روز چشم ها را لمس می کنند.

اگر خارش یا سوزش چشم مرتب تکرار می شود، بهتر است به جای اینکه فقط تلاش کنید عادت مالیدن چشم را ترک کنید، علت اصلی ناراحتی را پیدا کنید. برای مثال، در صورت وجود خشکی چشم، درمان خشکی می تواند نیاز به مالیدن چشم را کاهش دهد. همچنین اگر آلرژی عامل خارش باشد، باید عامل حساسیت زا شناسایی و تا حد امکان از آن دوری شود. بنابراین، مالیدن چشم در بسیاری از مواقع تنها یک رفتار ساده نیست، بلکه می تواند نشانه ای از وجود یک مشکل در سطح چشم یا اطراف آن باشد.

چرا مالیدن چشم‌ها ضرر دارد؟

برای شناخت علت اینکه چرا مالیدن چشم ضرر دارد، ابتدا اطلاعات اندکی درباره ساختار چشم ارائه می‌کنیم. کلاژن‌ها بافت تکیه‌گاه چشم هستند، که شامل قرنیه و صلبیه (لایه بیرونی و سفید چشم) می‌شود. هروقت که چشم‌تان را فشار می‌دهید و می‌مالید، بافت کلاژن تو (داخل) می‌رود، وقتی رها می‌کنید، بیرون می‌آید. بعد از مدتی قرنیه، مانند یک گیره کاغذ، ممکن است خم و از شکل طبیعی خارج شده و تضعیف شود. وقتی شیئی فلزی را چندین بار خم و راست می‌کنید، فرسوده می‌شود و می‌شکند. هرچند، قرنیه نمی‌شکند، اما فرسوده می‌شود و حالت برآمده پیدا می‌کند، و اتفاقات زیان‌آوری رخ خواهد داد.

چرا مالیدن چشم‌ها ضرر دارد؟

علاوه بر تخریب ساختار چشم، مالیدن چشم ممکن است مشکلات دیگری نیز ایجاد کند، شامل:

• زیبایی: مالش بیش از حد می‌تواند باعث تشکیل حلقه‌های تیره و چین و چروک در اطراف چشم شود.
• ایمنی: اگر چیزی به چشم‌تان فرو رفته باشد، مالیدن چشم آسیب بیشتری می‌زند. بهتر است که اجازه دهیم آن ماده آزاردهنده به‌طور طبیعی با اشک بیرون آید.
• بهداشت: دست‌تان بیشتر از هر جای دیگری از بدن باکتری دارد، بنابراین مالیدن انگشت آلوده به میکروب به چشم راه‌حل نامناسبی است.

آیا مالیدن چشم باعث خراش قرنیه می شود؟

یکی از آسیب هایی که ممکن است در اثر مالیدن شدید چشم ایجاد شود، خراش قرنیه است. قرنیه سطح شفاف جلوی چشم است و اگر گردوغبار، شن، مژه یا ذرات ریز وارد چشم شده باشد، مالیدن چشم می تواند باعث حرکت این ذرات روی سطح قرنیه و ایجاد خراش شود.

خراش قرنیه ممکن است با علائمی مانند درد، سوزش، احساس وجود جسم خارجی در چشم، اشک ریزش، قرمزی، حساسیت به نور یا تاری دید همراه باشد. استفاده از ناخن یا مالیدن شدید چشم در چنین شرایطی می تواند آسیب را بیشتر کند.

به همین دلیل، اگر احساس می کنید چیزی وارد چشم شده است، بهتر است چشم را نمالید و ابتدا اجازه دهید با پلک زدن یا شست وشوی مناسب، عامل تحریک کننده خارج شود. اگر درد یا تاری دید ادامه داشت یا جسم خارجی خارج نشد، معاینه چشم ضروری است.

آیا مالیدن چشم باعث قرمزی یا خونریزی چشم می شود؟

بله، مالیدن شدید چشم می تواند باعث تحریک و قرمزی سطح چشم شود و در بعضی موارد نیز به رگ های خونی ظریف زیر ملتحمه آسیب بزند. در این حالت ممکن است لکه ای قرمز رنگ روی سفیدی چشم ظاهر شود که به آن خونریزی زیر ملتحمه گفته می شود.

این نوع خونریزی معمولاً در سطح چشم ایجاد می شود و ممکن است بدون درد یا تغییر در بینایی باشد. با این حال، اگر قرمزی چشم همراه با درد، تاری دید، حساسیت شدید به نور یا سایر علائم غیرطبیعی باشد، نباید آن را صرفاً به مالیدن چشم نسبت داد و بهتر است چشم معاینه شود.

آیا مالیدن چشم باعث عفونت چشم می شود؟

دست ها در طول روز با سطوح مختلفی تماس دارند و می توانند حامل باکتری ها، ویروس ها و سایر عوامل آلوده کننده باشند. هنگامی که با دست آلوده چشم خود را لمس یا مالش می دهید، این عوامل می توانند به سطح چشم منتقل شوند و احتمال بروز التهاب یا عفونت را افزایش دهند. این موضوع به خصوص زمانی اهمیت بیشتری دارد که چشم از قبل دچار قرمزی، التهاب یا حساسیت شده باشد. مالیدن چشم در چنین شرایطی علاوه بر انتقال آلودگی، می تواند تحریک و التهاب موجود را نیز بیشتر کند.

بهترین راه برای کاهش این خطر، شستن مرتب دست ها و خودداری از لمس غیرضروری چشم هاست. اگر چشم قرمز، متورم یا دارای ترشح غیرطبیعی است، بهتر است به جای مالیدن آن، علت مشکل توسط متخصص بررسی شود.

مالیدن چشم چه تأثیری بر قرنیه دارد؟

قرنیه یکی از حساس ترین بخش های چشم است و نقش مهمی در عبور و تمرکز نور برای ایجاد یک تصویر واضح دارد. فشار و مالش مکرر و شدید چشم می تواند به این ساختار فشار وارد کند و در افرادی که زمینه ابتلا به برخی بیماری های قرنیه را دارند، احتمال آسیب یا پیشرفت بیماری را افزایش دهد. یکی از مهم ترین مشکلاتی که ارتباط آن با مالیدن مکرر چشم مورد توجه قرار گرفته، قوز قرنیه است.

در این بیماری، قرنیه به تدریج نازک تر و برجسته تر می شود و شکل طبیعی خود را از دست می دهد. در نتیجه، دید فرد می تواند دچار تاری و اعوجاج شود. معمولاً، برای اصلاح آثار قوز قرنیه در بیماران از لنزهای تماسی RGP  استفاده می‌شود که درمان موقتی است. در موارد شدیدتر نیز نیاز است جراحی پیوند قرنیه صورت گیرد.

مالیدن چشم و قوز قرنیه چه ارتباطی دارند؟

مالیدن مکرر و شدید چشم با ایجاد یا پیشرفت قوز قرنیه ارتباط دارد، به خصوص در افرادی که زمینه ابتلا به این بیماری را دارند. فشار مکانیکی ناشی از مالش مداوم می تواند قرنیه را تحت فشار قرار دهد و در طول زمان، در افراد مستعد با تغییر شکل آن ارتباط داشته باشد.

قوز قرنیه می تواند باعث تاری دید، حساسیت به نور، ایجاد آستیگماتیسم نامنظم و تغییر مکرر شماره عینک شود. در مراحل پیشرفته، اصلاح دید با عینک معمولی ممکن است دشوار شود و متخصص بر اساس شرایط بیمار روش هایی مانند لنزهای تماسی تخصصی یا سایر درمان های مناسب را پیشنهاد کند. بنابراین، اگر فردی به طور مداوم چشم های خود را می مالد، به خصوص در صورت وجود خارش یا سابقه قوز قرنیه، بهتر است علت این رفتار مشخص شود و از مالش شدید چشم جلوگیری شود.

آیا مالیدن چشم فشار داخل چشم را افزایش می دهد؟

مالیدن یا فشار دادن چشم می تواند فشار داخل چشم را برای مدت کوتاهی افزایش دهد. این افزایش فشار معمولاً موقتی است، اما به همین دلیل بهتر است افراد مبتلا به گلوکوم یا سایر بیماری های چشمی، از فشار دادن و مالیدن شدید چشم خودداری کنند.

البته افزایش موقت فشار چشم هنگام مالیدن چشم به این معنی نیست که هر بار مالیدن چشم باعث ایجاد آب سیاه می شود. گلوکوم یک بیماری پیچیده است و عوامل مختلفی در ایجاد و پیشرفت آن نقش دارند. اگر فردی به گلوکوم مبتلاست یا فشار چشم بالایی دارد، پیگیری منظم وضعیت چشم و رعایت توصیه های متخصص اهمیت بیشتری دارد.

آیا مالیدن چشم می تواند به شبکیه آسیب بزند؟

مالیدن شدید چشم باعث ایجاد فشار مکانیکی روی کره چشم می شود و می تواند فشار داخل چشم را به صورت موقت افزایش دهد. با این حال، نباید این موضوع را به این معنا دانست که هر بار مالیدن چشم باعث پارگی یا جداشدگی شبکیه می شود.

افرادی که سابقه بیماری های شبکیه، جراحی چشم یا سایر عوامل خطر جداشدگی شبکیه دارند، باید بیشتر از فشار دادن و مالیدن شدید چشم خودداری کنند. همچنین مشاهده ناگهانی فلاش های نوری، افزایش شدید مگس پران یا ایجاد پرده و سایه در میدان دید، علائمی هستند که نیاز به بررسی فوری چشم دارند و نباید صرفاً به مالیدن چشم نسبت داده شوند.

چرا بعد از مالیدن چشم جرقه یا نور می بینیم؟

اگر بعد از مالیدن شدید چشم، جرقه های نور، نقاط درخشان یا الگوهای رنگی مشاهده می کنید، این اتفاق می تواند به دلیل تحریک مکانیکی شبکیه رخ دهد. شبکیه اطلاعات مربوط به نور را دریافت و به مغز منتقل می کند، اما تحریک مکانیکی آن نیز می تواند در بعضی شرایط احساس دیدن نور ایجاد کند.

به این پدیده فسفن (Phosphene) گفته می شود. معمولاً این نورها یا جرقه ها پس از متوقف کردن فشار و مالش چشم از بین می روند. با این حال، اگر جرقه های نوری بدون مالیدن چشم نیز ایجاد می شوند، به طور ناگهانی بیشتر شده اند یا همراه با افزایش مگس پران، کاهش دید یا سایه در میدان بینایی هستند، باید برای بررسی شبکیه چشم مراجعه کنید.

چرا بعد از مالیدن چشم جرقه یا نور می بینیم؟

چرا مالیدن چشم موقتاً احساس خوبی ایجاد می کند؟

اگرچه مالیدن چشم می تواند به آن آسیب بزند، اما ممکن است برای چند لحظه احساس خارش، سوزش یا ناراحتی را کاهش دهد. تحریک اعصاب حسی اطراف چشم و افزایش ترشح اشک می تواند باعث شود فرد احساس کند چشم برای مدت کوتاهی آرام تر شده است.

مشکل اینجاست که این احساس خوشایند معمولاً موقتی است و علت اصلی خارش یا تحریک را برطرف نمی کند. در نتیجه، فرد ممکن است دوباره چشم خود را بمالد و این چرخه تکرار شود. اگر برای کاهش خارش یا خشکی چشم مرتباً چشم های خود را می مالید، بهتر است به جای ادامه این عادت، علت اصلی ناراحتی چشم را پیدا کنید.

اگر با وجود رعایت این نکات همچنان مرتباً چشم های خود را می مالید، بهتر است علت اصلی خارش یا تحریک چشم مشخص شود. خشکی چشم، آلرژی، التهاب لبه پلک، مشکلات سطح چشم و برخی اختلالات بینایی می توانند باعث شوند فرد به صورت مکرر چشم خود را لمس یا مالش دهد. درمان علت زمینه ای می تواند به کاهش این عادت و محافظت از سلامت چشم کمک کند.

اگر چیزی وارد چشم شد، به جای مالیدن چه کار کنیم؟

اگر گردوغبار، مژه یا ذره ای کوچک وارد چشم شد، اولین کار این است که چشم را نمالید. مالیدن چشم ممکن است ذره خارجی را روی سطح قرنیه حرکت دهد و باعث تحریک یا خراش آن شود. ابتدا دست های خود را بشویید و چند بار به آرامی پلک بزنید. در صورت نیاز می توان چشم را با آب تمیز یا محلول شست وشوی مناسب چشم شست وشو داد.

اگر جسم خارجی خارج نشد، از دستکاری چشم یا تلاش برای خارج کردن آن با ناخن و وسایل مختلف خودداری کنید. اگر پس از ورود جسم خارجی، درد، تاری دید، حساسیت به نور یا احساس وجود جسم در چشم ادامه پیدا کرد، بهتر است چشم توسط متخصص بررسی شود.

برای خارش چشم به جای مالیدن چه کار کنیم؟

برای اینکه بتوانید مالیدن چشم را متوقف کنید، ابتدا باید علت خارش را پیدا کنید. اگر خشکی چشم عامل اصلی باشد، استفاده از اشک مصنوعی مناسب می تواند به کاهش خشکی و تحریک کمک کند. در صورت وجود حساسیت نیز باید تا حد امکان از عامل حساسیت زا دوری کرد و در صورت نیاز، درمان مناسب را با نظر متخصص دریافت کرد.

کمپرس سرد نیز می تواند در برخی موارد به کاهش موقت خارش و احساس ناراحتی کمک کند. اگر گردوغبار یا ماده تحریک کننده وارد چشم شده باشد، شست وشوی مناسب چشم می تواند گزینه بهتری از مالیدن آن باشد. نکته مهم این است که اگر خارش چشم مداوم است یا مرتباً مجبور می شوید چشم های خود را بمالید، بهتر است علت آن بررسی شود. ادامه دادن مالش چشم بدون درمان علت اصلی، فقط چرخه خارش و مالیدن را ادامه می دهد.

چه زمانی برای خارش و مالیدن مداوم چشم باید مراجعه کنیم؟

اگر مالیدن چشم به یک عادت روزانه تبدیل شده یا همراه با علائم دیگری مانند درد، قرمزی مداوم، تاری دید، حساسیت به نور، ترشح غیرطبیعی یا احساس وجود جسم خارجی است، بهتر است برای بررسی علت آن مراجعه کنید.

همچنین مشاهده ناگهانی جرقه های نوری، افزایش قابل توجه مگس پران، کاهش دید یا ایجاد سایه و پرده در میدان بینایی نیاز به بررسی سریع چشم دارد. در صورتی که علت مالیدن چشم مشخص شود، می توان به جای تمرکز صرف بر ترک این عادت، مشکل زمینه ای مانند خشکی چشم، حساسیت یا سایر مشکلات چشمی را نیز درمان کرد.

جمع بندی

مالیدن چشم اگرچه ممکن است برای چند لحظه احساس خارش یا ناراحتی را کاهش دهد، اما مالیدن مکرر و شدید چشم عادت سالمی نیست و می تواند باعث تحریک سطح چشم، قرمزی، خراش قرنیه و در برخی افراد تشدید مشکلاتی مانند قوز قرنیه شود. تماس چشم با دست های آلوده نیز می تواند احتمال انتقال عوامل عفونی را افزایش دهد.

اگر مرتباً چشم های خود را می مالید، بهتر است علت این رفتار را پیدا کنید. خشکی چشم، آلرژی، خستگی چشم و سایر مشکلات چشمی می توانند باعث خارش و تحریک مداوم شوند. به جای مالیدن چشم می توان با توجه به علت مشکل از روش هایی مانند کمپرس سرد، اشک مصنوعی یا دوری از عوامل تحریک کننده استفاده کرد.

همچنین اگر مالیدن چشم با درد، تاری دید، قرمزی مداوم، حساسیت به نور، ترشح غیرطبیعی، مشاهده جرقه های نوری یا افزایش ناگهانی مگس پران همراه است، بهتر است برای بررسی دقیق تر چشم مراجعه کنید. تشخیص علت اصلی خارش و تحریک چشم، بهترین راه برای جلوگیری از تکرار این عادت و محافظت از سلامت بینایی است. اگر شما نیز چشمان خود را زیاد مالش می دهید می توانید به مرکز اپتومتری آیت اللهی مراجعه کنید تا پس از معاینه کامل چشمهایتان، درمان این مشکل صورت پذیرد.

سوالات متداول درباره مالیدن چشم

1. آیا مالیدن چشم باعث قوز قرنیه می شود؟
   مالیدن مکرر و شدید چشم با ایجاد یا پیشرفت قوز قرنیه ارتباط دارد، به خصوص در افرادی که زمینه ابتلا به این بیماری را دارند. به همین دلیل توصیه می شود از مالیدن شدید و مداوم چشم خودداری شود.
2. آیا مالیدن چشم باعث ضعیف شدن چشم می شود؟
   مالیدن چشم به تنهایی به این معنی نیست که شماره چشم فرد افزایش پیدا می کند، اما مالش مکرر و شدید می تواند به سطح چشم و قرنیه آسیب برساند و در برخی افراد با مشکلاتی مانند قوز قرنیه ارتباط داشته باشد.
3. آیا مالیدن چشم فشار چشم را بالا می برد؟
   بله، مالیدن یا فشار دادن چشم می تواند فشار داخل چشم را برای مدت کوتاهی افزایش دهد. این افزایش معمولاً موقتی است، اما افراد مبتلا به گلوکوم بهتر است از مالیدن و فشار دادن چشم خودداری کنند.